Một mặt hàng có thể được áp hai mã HS khác nhau bởi hai người khai báo khác nhau, và chênh lệch thuế suất giữa hai mã đó có thể lên đến hàng chục phần trăm giá trị lô hàng. Áp sai mã HS không chỉ khiến doanh nghiệp nộp thiếu hoặc thừa thuế, mà còn kéo theo rủi ro bị ấn định thuế truy thu và xử phạt vi phạm hành chính khi bị kiểm tra sau thông quan. Bài viết giải thích bản chất mã HS, nguyên tắc phân loại và cách tra cứu để doanh nghiệp tự tin hơn khi áp mã.
HS code là gì và vai trò
HS code (Harmonized System code) là hệ thống mã số phân loại hàng hóa quốc tế, được xây dựng theo Công ước HS của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO) mà Việt Nam là thành viên. Mã HS gồm nhiều chữ số, trong đó phần mã quốc tế (thường là 6 chữ số đầu) được các nước thành viên áp dụng thống nhất, phần chữ số tiếp theo do từng quốc gia quy định chi tiết hơn để phù hợp với biểu thuế nội địa.
Tại Việt Nam, mã HS được sử dụng làm căn cứ để:
- Xác định thuế suất xuất khẩu, nhập khẩu áp dụng cho từng mặt hàng.
- Xác định mặt hàng có thuộc danh mục quản lý chuyên ngành, cần giấy phép hay không.
- Áp dụng thuế suất ưu đãi đặc biệt theo các hiệp định thương mại tự do khi có C/O hợp lệ.
- Thống kê, quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu.
Vì mã HS gắn trực tiếp với nghĩa vụ thuế và điều kiện quản lý chuyên ngành, sai sót trong khâu áp mã ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi thủ tục phía sau, từ khai báo, tính thuế đến thông quan.
6 quy tắc phân loại hàng hoá
Việc phân loại hàng hóa để xác định mã HS phải tuân theo 6 quy tắc tổng quát giải thích việc phân loại (General Rules for the Interpretation of the Harmonized System), áp dụng tuần tự theo thứ tự ưu tiên:
Quy tắc 1 – Căn cứ vào chú giải phần, chương
Việc phân loại trước hết căn cứ vào tên gọi của Phần, Chương và nội dung các Chú giải Phần, Chương có liên quan; chỉ khi tên gọi và chú giải không quyết định được thì mới xét đến các quy tắc tiếp theo.
Quy tắc 2 – Hàng hóa chưa hoàn chỉnh, hàng hóa pha trộn
Áp dụng khi hàng hóa ở dạng chưa lắp ráp, chưa hoàn chỉnh nhưng đã mang đặc trưng cơ bản của hàng hóa hoàn chỉnh, hoặc hàng hóa là hỗn hợp, hợp chất của nhiều nguyên liệu, chất liệu.
Quy tắc 3 – Hàng hóa thuộc nhiều nhóm khác nhau
Khi hàng hóa có thể được phân vào từ hai nhóm trở lên, quy tắc này đưa ra thứ tự ưu tiên: nhóm mô tả cụ thể nhất, sau đó đến đặc trưng cơ bản nhất, cuối cùng là nhóm có thứ tự sau cùng trong số các nhóm được xem xét.
Quy tắc 4 – Phân loại theo hàng hóa giống chúng nhất
Áp dụng khi hàng hóa không thể phân loại theo các quy tắc 1, 2, 3 — phân vào nhóm phù hợp với loại hàng hóa giống chúng nhất.
Quy tắc 5 – Bao bì và hộp đựng
Quy định cách phân loại đối với hộp, túi, bao bì đóng gói chuyên dụng đi kèm hàng hóa.
Quy tắc 6 – Phân loại ở cấp độ phân nhóm
Sau khi xác định được nhóm (4 chữ số), việc phân loại chi tiết ở các phân nhóm (6 chữ số trở lên) áp dụng các quy tắc 1 đến 5 một cách tương tự, trên cơ sở so sánh các phân nhóm cùng cấp độ.
Việc áp dụng đúng thứ tự 6 quy tắc này, kết hợp với các Chú giải Phần, Chương và tham khảo án lệ phân loại đã có, là cơ sở để xác định mã HS chính xác thay vì suy đoán theo cảm tính hoặc theo thói quen của nhà cung cấp.
Cách tra cứu biểu thuế và áp mã
Quy trình tra cứu và áp mã HS thực tế thường gồm các bước sau:
- Xác định bản chất, thành phần, công dụng, cấu tạo của hàng hóa dựa trên tài liệu kỹ thuật, catalogue, thành phần cấu tạo do nhà sản xuất cung cấp — đây là bước nền tảng, vì mã HS phụ thuộc vào bản chất hàng hóa chứ không phụ thuộc vào tên thương mại.
- Đối chiếu với cấu trúc Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam và Biểu thuế xuất nhập khẩu hiện hành để xác định Phần, Chương, nhóm phù hợp.
- Áp dụng 6 quy tắc phân loại theo đúng thứ tự ưu tiên để thu hẹp dần xuống mã 8 hoặc 10 chữ số.
- Tham khảo các Thông báo kết quả phân loại trước, hoặc kết quả phân loại đối với hàng hóa tương tự đã được cơ quan hải quan công bố, để đối chiếu tính nhất quán.
- Trường hợp hàng hóa mới, phức tạp hoặc có nhiều cách hiểu khác nhau, doanh nghiệp có thể đề nghị cơ quan hải quan xác định trước mã số trước khi làm thủ tục xuất nhập khẩu chính thức, nhằm giảm rủi ro tranh chấp sau này.
Với hàng hóa có cấu tạo phức tạp, đa chức năng hoặc thuộc nhóm dễ gây tranh cãi trong thực tế phân loại, doanh nghiệp nên có ý kiến chuyên môn độc lập trước khi khai báo, thay vì chỉ dựa vào mã HS mà nhà cung cấp nước ngoài đề xuất.
Hậu quả khi áp sai mã
Áp sai mã HS — dù vô ý hay do hiểu chưa đúng quy tắc phân loại — đều có thể dẫn đến các hậu quả sau:
- Bị ấn định lại thuế và truy thu phần thuế còn thiếu, kèm tiền chậm nộp tính trên số thuế truy thu.
- Bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan nếu hành vi khai sai bị xác định là khai sai dẫn đến thiếu số thuế phải nộp.
- Lô hàng bị chuyển sang luồng kiểm tra cao hơn ở các lần khai báo tiếp theo do ảnh hưởng đến mức độ tuân thủ của doanh nghiệp trong hệ thống quản lý rủi ro.
- Chậm trễ thông quan do phải giải trình, tham vấn hoặc chờ kết quả phân loại lại.
- Trong trường hợp nghiêm trọng, có thể bị coi là hành vi trốn thuế nếu cơ quan chức năng xác định có yếu tố cố ý.
Ngược lại, việc chủ động rà soát và có hồ sơ chứng minh căn cứ áp mã (catalogue, kết quả phân loại trước, ý kiến chuyên môn) giúp doanh nghiệp có cơ sở giải trình vững chắc khi bị kiểm tra sau thông quan.
Câu hỏi thường gặp
HS code có giống nhau ở tất cả các nước không? Phần mã 6 chữ số đầu (mã quốc tế) thống nhất giữa các nước thành viên Công ước HS. Từ chữ số thứ 7 trở đi, mỗi quốc gia quy định chi tiết riêng theo biểu thuế nội địa, nên mã HS đầy đủ có thể khác nhau giữa các nước dù mô tả hàng hóa giống nhau.
Làm sao biết mình đã áp đúng mã HS? Không có cách nào đảm bảo tuyệt đối ngoài áp dụng đúng trình tự 6 quy tắc phân loại, đối chiếu chú giải Phần/Chương và tham khảo kết quả phân loại đã công bố. Với hàng hóa phức tạp, đề nghị xác định trước mã số là cách giảm rủi ro hiệu quả nhất.
Có thể tự sửa mã HS sau khi phát hiện khai sai không? Doanh nghiệp có thể chủ động khai bổ sung khi tự phát hiện sai sót, trong thời hạn và điều kiện theo quy định pháp luật hải quan hiện hành. Việc chủ động khai báo trước khi bị kiểm tra thường được xem xét khác với trường hợp bị phát hiện qua thanh tra, kiểm tra.
Áp sai mã HS nhưng số thuế không đổi thì có bị phạt không? Vẫn có thể bị xử lý theo quy định về khai sai mã số ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu, ngay cả khi không làm thay đổi số thuế phải nộp, tùy theo mức độ và quy định xử phạt hiện hành.
Liên hệ TLA để được rà soát và xác nhận mã HS trước khi khai báo, giảm rủi ro bị ấn định thuế hoặc xử phạt do áp sai mã.
